Zwarte Piet
Historisch gezien is Zwarte Piet nog niet zo oud:
de Amsterdamse schoolmeester Jan Schenkman verzon hem en gaf hem een belangrijke plaats in het eerste echte sinterklaasboek (zie ook Sinterklaas) dat wij in Nederland kennen, namelijk 'Sint Nicolaas en zijn knecht' (ca. 1850).
Op de afbeeldingen van dat boekje zien we de zwarte dienaar zoals we hem nu nog steeds kennen:
een donkergekleurde jongeman in een 16e-eeuws pagekostuum.
(Zwarte Piet loopt in de kleding van een 16e-eeuwse page.
Pages waren de persoonlijke dienaren van hooggeplaatste heren zoals hertogen en prinsen.
Het pietenpak is dus eigenlijk een "pagepak".)
Schenkman geeft deze dienaar geen naam; hij heeft het consequent over 'zijn knecht' (Zijn knecht staat te lachen en roept ons reeds toe).
In sinterklaasboeken van ca. 1870-1891 wordt deze knecht ook wel 'Moortje', 'Pikkie', 'Ruprecht', of 'Karel'(!) genoemd.
De benaming 'Zwarte Piet' treffen we pas aan in een sinterklaasboek van 1891. In de jaren rond 1920 heet de knecht een enkele keer "Zwarte Jan'. Andere namen zijn 'Trabadoelie', 'Rodrigo', en 'Antonio'.
Ontwikkeling
Zwarte Piet heeft qua gedrag, uitstraling en functie een duidelijke ontwikkeling doorgemaakt.
Dat blijkt uit oude krantenberichten, menselijke herinneringen en sinterklaasboeken.
Ca. 1850 was Piet een barse figuur, die stouterikken met de roe dreigde of sloeg; de ergste deugnieten in een zak stopte en meenam.
Tot in de jaren rond 1940 kwam dit gedrag voor.
Langzamerhand veranderde dat gedrag, omdat de opvoedkundige opvattingen veranderden.
Bangmakerij en streng straffen werden uit den boze gevonden en dus moest ook Zwarte Piet zich aanpassen, vooral na ca. 1960.
Hij veranderde geleidelijk in een behulpzame dienaar, trakterende kindervriend, lenige acrobaat en/of malle clown.
Er komen nu soorten Pieten: de Hoofdpiet, de Wegwijspiet, de Inpakpiet, de Rijmpiet enz.
Pietengedrag
De Stichting Nationaal Sint Nicolaas Comité acht het van wezenlijk belang, dat een Zwarte Piet correct geschminkt en gekleed gaat. Hij moet er vooral voor zorgen, dat de kleinste 'gelovigen' op hun gemak gesteld worden en het eerst lekkers krijgen. Een roe is niet per se nodig, maar een donkere huidskleur wel. Geel-, groen- of bontgekleurde Pieten passen niet in onze sinterklaastraditie en scheppen alleen maar verwarring bij gelove kleuters. Zijn de kleintjes echt heel bang voor Zwarte Piet, dan dient deze zich zeer terughoudend op te stellen.
Een goede Piet is herkenbaar aan zijn kleding (vooral schoenen), uiterlijk (bijschminken), gedrag (kleine gelovigen hebben voorrang), spreken (niet 'krom' praten), wachtende jeugd vermaken (met muziek, liedjes, acrobatiek e.d.), en het sociale gezicht ten opzichte van ouderen, zieken enz. (bezoek aan zorgcentra, ziekenhuizen, instellingen voor gehandicapten e.d.).
Zwarte Pieten links
De homepage van SinterklaasDe officiële site van Sinterklaas, gemaakt door de Stichting Nationaal Sint Nicolaas Comité, met veel achtergrond informatie (ook over Zwarte Piet), tekeningen en andere leuke dingen voor kinderen en hun ouders, en andere Sinterklaas liefhebbers.
